Zbigniew Czarnuch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbigniew Czarnuch
Data i miejsce urodzenia 18 marca 1930
Lututów
Zawód historyk, pedagog
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej” Order Uśmiechu

Zbigniew Czarnuch (ur. 18 marca 1930 w Lututowie[1][2]) – historyk, pedagog, działacz społeczny.

Życiorys

Dzieciństwo spędził w Lututowie, Raduczycach i Dębinie w gminie Osjaków[3]. W 1945 przybył do Witnicy, w której jego ojciec Jan został mianowany burmistrzem (był nim do 1948)[2]. W młodości jako harcerz uczestniczył gorliwie w zacieraniu śladów niemczyzny w mieście, zamalowując je farbą i odkuwając młotkiem[4]. Po maturze studiował historię na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, potem na Uniwersytecie Warszawskim[5].

Po ukończeniu studiów pracował w Zielonej Górze. Propagator idei harcerskich drużyn przypodwórkowych, czyli mających powiązania z rodzicami harcerzy. Z nurtu tego wywodził się teatr Cyrk Cudaków[6][7][8][9]. Podczas pracy w zielonogórskim Domu Kultury Dzieci i Młodzieży, Szkole Podstawowej nr 13 i Liceum Ogólnokształcącym nr 21 (dyrektor 1964–1968[5]) przy ul. Chopina szukając metod wychowania w etosie obywatelskim i poprzez kulturę, w 1957 założył szczep harcerski Makusyny (im. Kornela Makuszyńskiego), polemiczny wobec walterowców[1][7][8], który prowadził do 1968[10]. Z drużyną Makusynów współpracowali m.in. Wanda Chotomska i Jerzy Litwiniuk. Czarnuch był pomysłodawcą odbudowy zamku Schönaichów w Siedlisku, wykorzystywanego następnie jako baza obozów harcerskich[1][6][7].

Po konflikcie z kadrą pedagogiczną[2] w 1968 wyjechał do Poznania, gdzie współpracował z Heliodorem Muszyńskim, następnie przez kilka lat pracował w Głównej Kwaterze ZHP w Warszawie[1], prowadząc Wydział Dokumentacji i Informacji i kształcąc kadrę harcerską w Centralnej Szkole Instruktorów ZHP. Na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego prowadził zajęcia z metodyki harcerskiej, współpracując z prof. Wincentym Okoniem. W warszawskim Ośrodku TVP w latach 1972–1973 zainicjował i prowadził program dla dzieci „Sekretarzyk rodzinny”[10].

Będąc potem dyrektorem szkoły w Lesku podjął próbę opracowania koncepcji szkoły środowiskowej uznającej lokalną tradycję kultury ukraińskiej[1]. Pracował także w Mokobodach, Czarnej i Niwiskach[2][10].

Tuż przed wprowadzeniem stanu wojennego w 1981 powrócił do Witnicy i pozostał tam na stałe[1][2]. Nauczał historii w miejscowej szkole średniej. W 1985 przyczynił się do utworzenia Towarzystwa Przyjaciół Witnicy, wybrano go także jego prezesem. We współpracy z dawnymi niemieckimi mieszkańcami miasteczka założył Izbę Regionalną – początek miejskiego muzeum, wyposażonego głównie w eksponaty stanowiące własność Czarnucha lub zdobyte dzięki jego staraniom[10][11]. Jako rzecznik polsko-niemieckiego zbliżenia Zbigniew Czarnuch zainicjował utworzenie Polsko-Niemieckiego Stowarzyszenia Educatio Pro Europa Viadrina, działającego w euroregionie o tej nazwie. Organizuje podróże studialne po pograniczu[6][12]. Uważa teraz, że niszcząc w młodości niemieckie napisy – „wpadł w pułapkę historii”[4]. Jest inicjatorem i (z Dariuszem Rymarem) współzałożycielem oraz członkiem redakcji ukazującego się od 1994 w Gorzowie Wielkopolskim „Nadwarciańskiego Rocznika Historyczno-Archiwalnego”[13][14]. Przez wiele lat był członkiem redakcji regionalnego czasopisma „Trakt. Warta–Odra”[10].

W październiku 2009 za wytrwałe działanie na rzecz porozumienia polsko-niemieckiego otrzymał nagrodę im. Georga Dehio (Georg-Dehio-Kulturpreis(niem.)) ufundowaną przez Niemieckie Forum Kulturalne ds. Europy Wschodniej[15][5]. Członek korespondent berlińskiego stowarzyszenia Landersgeschichtlichen Vereinigung für die Mark Brandenburg[10]. W latach 1994–1995 stworzył Park Drogowskazów i Słupów Milowych Cywilizacji w Witnicy[13][15][4].

Sylwetce Zbigniewa Czarnucha oraz jego działalności poświęcono publikacje Muzeum Ziemi Lubuskiej: Zbigniew Czarnuch[16][17] (2014) i Makusyny – zielonogórscy harcerze ze szczepu im. Kornela Makuszyńskiego (katalog wystawy)[18][19] (2010).

Nagrody i odznaczenia

Laureat wielu odznaczeń, nagród i wyróżnień za krzewienie historii i kultury lokalnej[10][20], takich jak m.in.:

Prace

Zbigniew Czarnuch jest autorem wielu publikacji poświęconych Witnicy i regionowi[5][6]. Bibliografia prac pedagogicznych, regionalnych oraz innych jego autorstwa lub współautorstwa liczy ponad 300 pozycji m.in.[2][24]:

  • Błota Warciańskie: kilka odsłon fenomenu doliny dolnej Warty. Górzyca 2007. ​ISBN 978-83-89961-14-3​.
  • Kościół w Dąbroszynie: panteon chwały rodów szlachty Dąbroszyńskiej. Gorzów 2003. ​ISBN 83-88784-66-8​.
  • Niebezpieczne drogi i podejrzani młynarze. Gorzów 2000. ​ISBN 83-909122-4-4​.
  • Wspomnienia, relacje, listy i rozmowy Witniczan. Witnica 1994. ​ISBN 83-903082-0-7​.
  • Niemcy opuszczają Witnicę: Witnica: Towarzystwo Przyjaciół Witnicy, 1989. OCLC 834073514.
  • Awers i rewers, w: Damian Kasprzyk (red.), Kim jesteś, regionalisto?, Łódź, 2012. ​ISBN 978-83-932014-4-0​.

Przypisy

  1. a b c d e f Kasprzyk 2012 ↓, s. 55.
  2. a b c d e f g Renata Ochwat: Przeuroczy gawędziarz i wspaniały kompan (pol.). Echogorzowa.pl, 2014-12-29. [dostęp 2018-09-18].
  3. Kasprzyk 2012 ↓, s. 51.
  4. a b c Dietrich Schröder. Z niem. przeł. Ewa Czerwiakowski. Najpierw człowiek, a potem Polak. „Märkische Oderzeitung”. 2006 (22 grudnia 2006). Märkisches Verlags- und Druckhaus GmbH & Co. KG. OCLC 648960000 (pol.). 
  5. a b c d Spotkanie ze Zbigniewem Czarnuchem (pol.). 2014-04-01. [dostęp 2018-09-18].
  6. a b c d e Konrad Stanglewicz: Zbigniew Czarnuch – człowiek drogi (pol.). Radio Zachód, 2012-11-12. [dostęp 2018-09-18].
  7. a b c Andrzej Flügel. Legenda Makusynów żyje. „Gazeta Lubuska”. 2008 (13 lipca 2008). Polska Press Sp. z o.o. (pol.). 
  8. a b red: Andrzej Seweryn, Powrót króla (pol.). Gala.pl, 2011-01-19. [dostęp 2018-09-18].
  9. Makusyny: Zielonogórscy harcerze ze szczepu im. Kornela Makuszyńskiego (pol.). cba.pl, 2011-03-03. [dostęp 2018-09-18].
  10. a b c d e f g Małgorzata Tramś-Zielińska: Wicemarszałek Tomasz Wontor Makusynem (pol.). Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego, 2010-03-29. [dostęp 2018-09-18].
  11. Honorowi obywatele miasta i gminy Witnica (pol.). Urząd Miasta i Gminy Witnica, 2012. [dostęp 2018-09-19].
  12. a b Konrad Stanglewicz: Zbigniew Czarnuch na Wieczorze Mistrzów (pol.). Radio Zachód, 2017-02-24. [dostęp 2018-09-18].
  13. a b Kasprzyk 2012 ↓, s. 43.
  14. Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny – wersja PL (pol.). Archiwum Państwowe, 2018. [dostęp 2018-09-18].
  15. a b Zbigniew Czarnuch, regionalista z Witnicy, odbiera dziś prestiżową niemiecką nagrodę. „Gazeta Lubuska”. 2009 (13 października 2009). Polska Press Sp. z o.o. (pol.). 
  16. Emilia Ćwilińska (red.), Zbigniew Czarnuch, Twórcy zielonogórskiej kultury, Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, 2014, ISBN 978-83-88426-82-7, OCLC 907371476 (pol.).
  17. red. Emilia Ćwilińska, Aneta Kamińska, Anitta Maksymowicz: Zbigniew Czarnuch (pol.). Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, 2014. [dostęp 2018-09-18].
  18. Zbigniew Czarnuch (red.), Makusyny – zielonogórscy harcerze ze szczepu im. Kornela Makuszyńskiego: Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze III- V 2010, Katalog wystawy, Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, 2010, ISBN 978-83-88426-56-8, OCLC 750983815 (pol.).
  19. Zbigniew Czarnuch, Ewa Duma, Jadwiga Korcz-Dziadosz, Andrzej Toczewski: Makusyny- Zielonogórscy harcerze ze szczepu im. Kornela Makuszyńskiego (pol.). Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, 2010. [dostęp 2018-09-18].
  20. Aneta Kamińska. Zbigniew Czarnuch. „Museíon”, s. 35, wrzesień 2014. Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. ISSN 1506-6193 (pol.). 
  21. Uchwała nr XXXIII/328/2009 Sejmiku Województwa Lubuskiego z dnia 23 marca 2009 roku (pol.). Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego, 2009. [dostęp 2018-09-18].
  22. Wydarzenia w Zielonej Górze w 2005 roku, s. 28 (pol.). vdocuments.site, 2005. [dostęp 2018-09-19].
  23. Bonum Publicum – Nagroda Burmistrza Miasta Sandomierza im. Aleksandra Patkowskiego (pol.). Muzeum Okręgowe w Sandomierzu. [dostęp 2018-09-18].
  24. OCLC WorldCat search = Zbigniew Czarnuch (ang.). WorldCat. [dostęp 2018-09-18].

Bibliografia

  • Zbigniew Czarnuch, Awers i rewers [w:] Damian Kasprzyk (red.), Kim jesteś, regionalisto? (Zeszyty Wiejskie), Łódź: Uniwersytet Łódzki Interdyscyplinarny Zespół Badania Wsi, 2012, 2012, ISBN 978-83-932014-4-0.